سقوط ستاره پردازش: چگونه انویدیا قربانی بازار رقابتی خود شد

سقوط ستاره پردازش: چگونه انویدیا قربانی بازار رقابتی خود شد

تا همین چند ماه پیش، همه نگاه‌ها به انویدیا بود؛ شرکتی که با پردازنده‌های گرافیکی (GPU) قدرتمند خود، موتور محرک انقلاب هوش مصنوعی لقب گرفته بود. اما اکنون، ورق برگشته است. بر اساس گزارش راسل برندوم در تک‌کرانچ، سهام انویدیا از ماه مه تاکنون ۱۵ درصد سقوط کرده و سرمایه‌گذاران به ازای هر دلار سود پیش‌بینی‌شده، ارقام کمتری نسبت به متوسط شاخص S&P 500 می‌پردازند. هم‌زمان، پول‌ها به سوی شرکت‌های تولیدکننده حافظه سرازیر شده است؛ جایی که مایکرون، یکی از بزرگ‌ترین سازندگان حافظه DRAM، ارزش بازار خود را تقریباً سه برابر کرده است.

دلیل این چرخش ناگهانی چیست؟ پاسخ را باید در تغییر گلوگاه‌های صنعت جست‌وجو کرد. تا سال گذشته، کمبود پردازنده‌های گرافیکی بحرانی جدی بود، اما اکنون تا حدی برطرف شده است. در عوض، مراکز داده تشنه حافظه‌اند. فناوری هوش مصنوعی هرچه پیشرفته‌تر می‌شود، نیاز به انتقال سریع‌تر داده‌ها بین پردازنده و حافظه حیاتی‌تر می‌شود. اینجاست که تراشه‌های حافظه با پهنای باند بالا (HBM) به میدان می‌آیند؛ فناوری‌ای که طی ۲۰ سال گذشته به‌تدریج بهبود یافته، اما اکنون به‌یک‌باره ارزشش چند برابر شده است.

نمودارهای منتشرشده در تک‌کرانچ گویای همه چیز هستند. قیمت لحظه‌ای (spot price) تراشه‌های DRAM از تابستان ۲۰۲۵ به شدت اوج گرفته و در یک سال گذشته ده برابر شده است. در مقابل، قیمت هر ساعت استفاده از پردازنده گرافیکی H100 انویدیا از حدود ۳.۲۰ دلار در ماه مه به پایین‌تر سقوط کرده و روندی نزولی دارد.

چرا پردازش ارزان می‌شود؟

بر اساس گفت‌وگوی تک‌کرانچ با وین نلمز، از بنیان‌گذاران و مدیر فنی پلتفرم بازار پردازش Ornn، رقابت فزاینده دلیل اصلی این افت قیمت است. غول‌هایی مانند گوگل، آمازون، مایکروسافت و حتی اوپن‌ای‌آی تراشه‌های اختصاصی خود را برای کاهش وابستگی به انویدیا طراحی کرده‌اند. این تراشه‌ها شاید به پای آخرین مدل‌های انویدیا نرسند، اما آن‌قدر خوب هستند که قیمت پردازش را بشکنند. نلمز می‌گوید: «بازیکنان بیشتری وارد عرصه GPU و شتاب‌دهنده‌ها شده‌اند. همه می‌خواهند سیلیکون اختصاصی بسازند، اما هیچ‌کس DRAM اختصاصی تولید نمی‌کند.»

این وضعیت برای انویدیا که خود با پلتفرم کودا (CUDA) زمینه‌ساز این انقلاب بود، طعنه‌آمیز است. این شرکت با اثبات ارزش فوق‌العاده قدرت پردازش، اکنون در مرکز بازاری قرار گرفته که همه می‌خواهند در آن باشند، اما سود اصلی را فناوری‌های ساده‌تر و شرکت‌های کمتر جذاب (تولیدکنندگان حافظه) می‌برند.

پیامدها برای ایران

اگرچه دسترسی مستقیم به جدیدترین سخت‌افزارهای انویدیا برای شرکت‌های ایرانی به دلیل تحریم‌ها دشوار است، این تغییرات بازار می‌تواند از راه‌های غیرمستقیم بر فناوری کشور تأثیر بگذارد. کاهش قیمت جهانی پردازش، خدمات ابری هوش مصنوعی را ارزان‌تر می‌کند و استارت‌آپ‌های ایرانی که از این سرویس‌ها استفاده می‌کنند ممکن است از این کاهش بهره ببرند. در عین حال، افزایش قیمت حافظه می‌تواند هزینه‌های زیرساخت را برای مراکز داده افزایش دهد. تجربه انویدیا هشداری است برای تمام فعالان عرصه فناوری: حتی قدرتمندترین نوآوران هم در دام نیروهای بازار گرفتار می‌شوند.