موج اخراج در غول‌های فناوری؛ هوش مصنوعی، تهدید یا بهانه؟

در هفته‌ای که گذشت، شرکت دوشنبه‌کام (Monday.com)، ارائه‌دهنده نرم‌افزارهای مدیریت پروژه، از اخراج حدود ۲۰ درصد نیروی کار خود خبر داد. این شرکت اسرائیلی که به خاطر داشبوردهای رنگارنگش شناخته می‌شود، در نامه‌ای به کارمندان اعلام کرد که این اقدام بخشی از «بازسازی سازمانی» برای تمرکز بر «راهبرد رشد مبتنی بر هوش مصنوعی» است. با این اخراج، بیش از ۶۰۰ نفر شغل خود را از دست می‌دهند، اما شرکت همچنان رشد درآمد ۲۰ درصدی را برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده است.

فهرست بلندبالای قربانیان هوش مصنوعی

دوشنبه‌کام تنها شرکتی نیست که هوش مصنوعی را بهانه اخراج‌های گسترده قرار داده است. بر اساس گزارش TechCrunch، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون، ده‌ها غول فناوری آمریکایی با استناد به «تحول دیجیتال» و «اتوماتیک‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی» هزاران شغل را حذف کرده‌اند. طبق تحلیل فایننشال تایمز، مجموع اخراج‌ها در بخش فناوری ایالات متحده از مرز ۱۴۰ هزار نفر گذشته است. نکته جالب‌توجه این است که ارزش سهام شرکت‌هایی که هوش مصنوعی را عامل اخراج‌ها معرفی کرده‌اند، در ۳۰ روز پس از اعلام این خبر، به‌طور میانگین ۱۰ درصد نسبت به شاخص نزدک افت کرده است. این یعنی بازار هم چندان داستان این شرکت‌ها را باور ندارد.

در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به بزرگ‌ترین اخراج‌های سال ۲۰۲۶ که در آن‌ها هوش مصنوعی به‌عنوان یک عامل کلیدی ذکر شده است:

• مایکروسافت (۹ ژوئیه ۲۰۲۶): حدود ۴۸۰۰ نیروی کار، عمدتاً در بخش گیمینگ (ایکس‌باکس) اخراج شدند. هم‌زمان، طرح‌های بازخرید داوطلبانه نیز اجرا شد. مدیر مالی شرکت گفت: «هوش مصنوعی نحوه انجام کارها را تغییر می‌دهد.»
• اوراکل (۲۲ ژوئن ۲۰۲۶): این شرکت فاش کرد که در ۱۲ ماه گذشته ۲۱ هزار نفر (۱۳ درصد نیروی کار) را کاهش داده است. در گزارش سالانه تأکید شده که «پذیرش فناوری‌های هوش مصنوعی منجر به کاهش نیروی کار شده و ممکن است ادامه یابد.»
• گوگل (در طول سال): بدون اعلام رسمی یک‌باره، گوگل از طریق ارزیابی عملکرد، بازخرید داوطلبانه و بازسازی ساختار، بین ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ مهندس را تعدیل کرده است. حتی با وجود رشد درآمد ابری، برخی تیم‌های امنیت سایبری آن نیز کوچک شده‌اند.
• متا (۲۰-۲۱ مه): حدود ۸۰۰۰ نفر اخراج و هم‌زمان ۷۰۰۰ نفر به نقش‌های جدید مرتبط با هوش مصنوعی منتقل شدند - هرچند گزارش‌ها حاکی از نارضایتی آن‌ها از این تغییر است. مارک زاکربرگ به کارمندان گفت: «موفقیت در هوش مصنوعی تضمین‌شده نیست.»
• آمازون (۲۸ ژانویه): ۱۶ هزار شغل شرکتی حذف شد، در ادامه اخراج ۱۴ هزار نفری اکتبر ۲۰۲۵. مدیرعامل پیش‌تر گفته بود: «با گسترش هوش مصنوعی مولد، به افراد کمتری برای برخی مشاغل نیاز خواهیم داشت.»
• بلاک (۲۶-۲۷ فوریه): شرکت جک دورسی، نزدیک به نیمی از نیروی کار خود (۴۰۰۰ نفر) را اخراج کرد. دورسی در توییتی نوشت: «ابزارهای هوشمندی که می‌سازیم، همراه با تیم‌های کوچک‌تر و ساختار مسطح‌تر، اساس اداره شرکت را تغییر می‌دهد.»
• اسنپ (۱۶ آوریل): ۱۶ درصد نیروی کار (حدود ۱۰۰۰ نفر) با اشاره مستقیم به «پیشرفت‌های سریع هوش مصنوعی» اخراج شدند.
• سیسکو (۱۴ مه): نزدیک به ۴۰۰۰ شغل (۵ درصد) با وجود سود بهتر از انتظار حذف شدند. مدیر مالی گفت: «این یک بازسازی برای صرفه‌جویی نبود، بلکه بازتخصیص منابع به سمت سیلیکون، اپتیک، امنیت و هوش مصنوعی است.»
• پِی‌پال (۵ مه): برنامه‌ریزی برای حذف ۲۰ درصد نیروی کار (بیش از ۴۵۰۰ شغل) در دو تا سه سال آینده، با تشکیل تیم «تحول هوش مصنوعی» زیر نظر مستقیم مدیرعامل.
• آی‌بی‌ام (در طول سال): طبق گزارش‌ها، بین ۳۰۰۰ تا ۹۰۰۰ شغل در آمریکا حذف شده، در حالی که استخدام در زمینه هوش مصنوعی و نقش‌های ابری سه برابر شده است.
• کلودفلر (۷-۸ مه): ۲۰ درصد نیروی کار (۱۱۰۰ نفر) اخراج شدند، عمدتاً از بخش‌های مدیریتی، مالی و حسابرسی. مدیرعامل نوشت: «اکثر کسانی که اخراج شدند، «اندازه‌گیر»ها بودند.»
• کوئین‌بیس (۵ مه): ۱۴ درصد کارمندان (۷۰۰ نفر) تعدیل شدند و ساختار سازمانی مسطح‌تر شد. مدیرعامل گفت: «مهندسان با هوش مصنوعی در چند روز کاری را انجام می‌دهند که قبلاً یک تیم هفته‌ها وقت می‌گذاشت.»
• دل (ژانویه، افشاشده در مارس): نیروی کار حدود ۱۰ درصد (۱۱ هزار نفر) کاهش یافت.
• اینتیویت (۲۰ مه): برنامه حذف ۳۰۰۰ شغل (۱۷ درصد) برای ساده‌سازی و تخصیص منابع به هوش مصنوعی.
• اطلسیان (۱۱ مارس): ۱۶۰۰ شغل (۱۰ درصد) با هدف «تعادل‌بخشی» به سمت هوش مصنوعی و فروش سازمانی حذف شد. مدیرعامل گفت: «اگر بگوییم هوش مصنوعی ترکیب مهارت‌های مورد نیاز را تغییر نمی‌دهد، صادقانه نیست.»
• گیتب (۳ ژوئن): تعدیل ۱۴ درصد نیرو (۳۵۰ نفر) برای سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌های هوش مصنوعی و بازسازی پلتفرم برای «رشد ۱۰۰ برابری».
• جنرال موتورز (۱۲ مه): ۵۰۰ تا ۶۰۰ شغل در بخش فناوری اطلاعات، با اذعان به نقش هوش مصنوعی.
• مایکروسافت (آوریل-مه): دور دیگری از بازخریدهای داوطلبانه، با تأکید بر کاهش شمار کارکنان در سایه سرمایه‌گذاری سنگین روی هوش مصنوعی.
• سلزفورس (۱۰ فوریه): چند صد شغل در واحدهای بازاریابی و پشتیبانی هوش مصنوعی حذف شد، زیرا «عامل‌های هوش مصنوعی کارها را انجام می‌دهند و دیگر نیازی به جایگزینی مهندسان پشتیبانی نیست.»

روی دیگر سکه: فرصت‌های جدید

با وجود این ارقام تکان‌دهنده، تصویر کاملاً سیاه نیست. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، شرکت‌های هوش مصنوعی‌محوری مانند Anthropic و OpenAI به سرعت در حال استخدام نیروهای متخصص هستند و بخشی از استعدادهای اخراج‌شده را جذب می‌کنند. همچنین، در برخی از همین شرکت‌های اخراج‌کننده، ترکیب نیروی کار در حال تغییر است و نقش‌های جدیدی مرتبط با هوش مصنوعی ایجاد می‌شود. نمونه بارز آن متا است که هم‌زمان با اخراج ۸۰۰۰ نفر، ۷۰۰۰ نفر را به سمت‌های جدید هوش مصنوعی منتقل کرد، هرچند ظاهراً این تغییر با مقاومت کارمندان همراه بوده است.

این روند چه معنایی برای ایران دارد؟

اخراج‌های گسترده در شرکت‌های بزرگ فناوری جهان، زنگ خطری برای نیروی کار فناوری در سراسر جهان، از جمله ایران است. بسیاری از برنامه‌نویسان و متخصصان ایرانی به‌صورت دورکار با شرکت‌های بین‌المللی همکاری می‌کنند یا آرزوی پیوستن به آن‌ها را دارند. کوچک‌شدن این شرکت‌ها ممکن است فرصت‌های شغلی را کاهش دهد و رقابت را شدیدتر کند.

از سوی دیگر، این تحول نشان می‌دهد که برای بقا در بازار کار آینده، تسلط بر مهارت‌های هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. متخصصان ایرانی نیز باید با یادگیری مفاهیمی مانند یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی و کار با ابزارهای هوش مصنوعی مولد، خود را برای تغییرات اجتناب‌ناپذیر آماده کنند. در داخل ایران نیز شرکت‌های فناوری ممکن است با الگوبرداری از این روند جهانی، به سمت اتوماسیون و استفاده از هوش مصنوعی حرکت کنند که می‌تواند هم تهدید و هم فرصتی برای نوآوری باشد.

در نهایت، به نظر می‌رسد که انقلاب هوش مصنوعی، بازار کار فناوری را برای همیشه دگرگون خواهد کرد. آن‌چه امروز در سیلیکون‌ولی می‌گذرد، شاید فردا در تهران و سایر شهرهای ایران نیز تکرار شود؛ پس بهتر است از حالا به فکر بود.