پایان عصر کابل‌های زیردریایی؟ استارتاپ EON با لیزر فضایی به میدان می‌آید

امروزه غول‌های فناوری مانند گوگل، متا و مایکروسافت برای انتقال حجم عظیم داده بین مراکز داده خود در سراسر جهان به شبکه‌ای از کابل‌های فیبر نوری زیراقیانوسی وابسته‌اند. اما این کابل‌ها گران‌قیمت، شکننده و تعمیرشان دشوار است. طبق گزارش TechCrunch، حالا یک استارتاپ نوپا به نام Endeavour Optical Networks (EON) با جذب سرمایه اولیه ۱۰.۷۵ میلیون دلاری از شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر General Catalyst و Andreessen Horowitz، قصد دارد با استفاده از لیزرهای فضایی، بزرگراه داده‌ها را از اعماق اقیانوس‌ها به مدار زمین منتقل کند.

استارتاپ EON و مأموریت بلندپروازانه

EON که در ماه می ۲۰۲۶ تأسیس شده، توسط چارلی هوروویتز (مدیرعامل) و تایلر پرسلر (مدیر فنی) رهبری می‌شود. آن‌ها برنامه‌ریزی کرده‌اند تا شبکه‌ای متشکل از حدود ۲۰ ماهواره مجهز به لیزر را به فضا پرتاب کنند تا ارتباطی اختصاصی با پهنای باند بسیار بالا بین قاره‌ها فراهم آورند. هدف اولیه، دستیابی به توان عملیاتی ۲.۴ ترابیت بر ثانیه است که چندین برابر سریع‌تر از نمونه‌های آزمایشی پیشین مانند پروژه‌های ناسا یا شرکت‌های Kepler و Cailabs محسوب می‌شود.

هوروویتز می‌گوید: «ما یک قانون در شرکت داریم: هیچ مشکل فیزیکی غیرقابل حلی وجود ندارد. بازاری که امروز وجود دارد را می‌توانیم خدمت‌رسانی کنیم.» این استارتاپ قصد دارد با ساخت تجهیزات اپتیکی دقیق و استفاده از ماهواره‌های آماده مانند محصولات Apex Space، در هزینه و زمان صرفه‌جویی کند.

چالش‌های فنی و رقابت در آسمان

بزرگترین مانع در مسیر ارتباطات لیزری، اعوجاج سیگنال در جو زمین و موانعی مانند ابر است. EON ادعا می‌کند راه‌حل اختصاصی برای این مشکل دارد، هرچند جزئیات آن فاش نشده است. از سوی دیگر، بلو اوریجین (Blue Origin) شرکت فضایی جف بزوس، پروژه TeraWave را با ۵۰۴۸ ماهواره و سرعت ۶ ترابیت بر ثانیه دنبال می‌کند که بلندپروازانه‌تر اما زمان‌برتر است. تحلیلگران هشدار می‌دهند که رسیدن به استانداردهای کیفیت و افزونگی مراکز داده با فناوری ماهواره‌ای دشوار است و ممکن است بیش از پیش‌بینی‌ها طول بکشد.

بازار هدف و فرصت‌های آینده

مشتریان بالقوه EON، ابررایانه‌سازان (hyperscalers) و آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی هستند که داده‌های عظیمی جابجا می‌کنند. مسیرهایی مانند فرانسه به استرالیا یا آفریقا به آمریکای جنوبی که پرهزینه یا فاقد زیرساخت کافی‌اند، در اولویت قرار دارند. EON می‌خواهد ظرفیت اختصاصی بفروشد تا مشتریانی که خواهان کنترل کامل بر ترانزیت داده‌هایشان هستند، جذب کند.

آیا ایران هم از این فناوری بهره‌مند خواهد شد؟

ایران با محدودیت‌های ژئوپلیتیکی و تحریم‌ها، دسترسی محدودی به کابل‌های بین‌المللی دارد و گزینه‌هایی مانند اینترنت ماهواره‌ای نیز با چالش‌های رگولاتوری مواجه‌اند. فناوری لیزر فضایی می‌تواند در بلندمدت مسیرهای جایگزینی برای تبادل داده‌ها باز کند، به شرطی که موانع سیاسی و تجاری برطرف شوند. هرچند این پروژه هنوز در مراحل اولیه است و تا عملیاتی شدن فاصله دارد، اما نشان می‌دهد آینده ارتباطات جهانی می‌تواند از انحصار کابل‌ها خارج شود.

EON امیدوار است ماهواره آزمایشی خود را تا پایان ۲۰۲۷ پرتاب کند و رکورد سرعت دانلینک اپتیکی را بشکند. سرمایه‌گذاران آن معتقدند که تقاضا برای چنین خدماتی انفجار خواهد یافت. هوروویتز می‌گوید: «داده‌های زمینی بیش از هر زمان دیگری در حال جابجایی هستند و این مسئله روزبه‌روز بحرانی‌تر می‌شود.»