جدال لفظی ماسک و آلتمن؛ کارشناسان: مراکز داده فضایی به این زودیها عملی نمیشود

دنیای فناوری این هفته شاهد یک جدال توییتری دیگر میان دو غول دنیای هوش مصنوعی و فضا بود. ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیسایکس و تسلا، سم آلتمن را "کلاهبردار" خطاب کرد و آلتمن نیز در پاسخ، برنامههای فضایی ماسک را زیر سوال برد. این مشاجره، بار دیگر شکاف میان رویاهای بزرگ و واقعیتهای فنی در پروژه مراکز داده فضایی اسپیسایکس را برجسته کرد.

بر اساس گزارش TechCrunch، ماجرا از آنجا شروع شد که ماسک در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، آلتمن را به کلاهبرداری متهم کرد. آلتمن هم متقابلاً نوشت: «رفیق، این تویی که داری سرمایهگذاران بازار سهام را با وعده مراکز داده فضایی کوتاهمدت فریب میدهی.» او با این جمله، دقیقاً به نکته ای اشاره کرد که بسیاری از کارشناسان صنعت فضا مدتهاست به آن باور دارند: مراکز داده فضایی به این زودی ها به یک تجارت جدی تبدیل نخواهند شد.

رویای پردازش داده در مدار زمین

اسپیسایکس با ارزش گذاری حدود ۲ تریلیون دلاری خود، بخش بزرگی از این رقم را مدیون برنامه‌های بلندپروازانهاش برای راه‌اندازی ناوگانی از مراکز داده مداری است. هدف این مراکز داده، انجام وظایف استنتاج (inference) هوش مصنوعی است. تحلیلگران خوشبین معتقدند این قدرت پردازشی می‌تواند مدل‌های هوش مصنوعی SpaceXAI را تغذیه کند یا به عنوان یک "ابرنوین" مداری عمل کند؛ چیزی که در دوران رونق هوش مصنوعی بی‌سابقه خواهد بود.

اما وقتی با کارشناسان واقعی این حوزه صحبت می‌کنید – چه کارآفرینان استارتاپ‌های مراکز داده فضایی، چه تیم پروژه محاسبات مداری گوگل، یا مهندسانی که صرفاً برای سرگرمی محاسبات انجام داده‌اند – پاسخ یکسانی می‌شنوید: تا زمانی که راکت‌های بسیار ارزان‌تر و توانایی تولید انبوه ماهواره‌های پرقدرت با هزینه کم فراهم نشود، این ایده تأثیر قابل توجهی نخواهد داشت.

واقعیت‌های تلخ فنی و اقتصادی

ایلان ماسک در پاسخ به انتقادها گفته است: «ما از سال آینده پرواز آنها را شروع می‌کنیم.» این جمله اگرچه ممکن است از نظر فنی درست باشد و اسپیسایکس بتواند یک ماهواره مجهز به پردازش سریع را سال آینده به فضا بفرستد، اما سوال اصلی این است که چه زمانی می‌توان این کار را در مقیاس انبوه و با صرفه اقتصادی انجام داد.

کلید حل این معما، راکت بزرگ استارشیپ (Starship) است. این راکت که به زودی سیزدهمین پرواز آزمایشی خود را انجام خواهد داد، اگر به قابلیت استفاده مجدد کامل برسد، می‌تواند توجیه اقتصادی مراکز داده فضایی را ممکن کند. اما حتی اگر اسپیسایکس در این پرواز هر دو مرحله راکت را با موفقیت بازیابی کند، رسیدن به پروازهای عملیاتی و قابل استفاده مجدد، احتمالاً سال‌ها زمان خواهد برد. ضمن اینکه پرتاب مراکز داده فضایی در اولویت‌های بعدی اسپیسایکس قرار دارد؛ این شرکت ابتدا باید تعهدات خود به ناسا و تکمیل شبکه استارلینک (Starlink) را انجام دهد.

نکته مهم دیگری که در جریان عرضه اولیه سهام اسپیسایکس فاش شد، این است که خود شرکت نیز اذعان کرده که استارشیپ ممکن است در کوتاه‌مدت به طور کامل قابل استفاده مجدد نباشد و مجبور شود مرحله دوم راکت را در هر پرتاب دور بیندازد. این موضوع عملاً توجیه اقتصادی مراکز داده فضایی را از بین می‌برد.

نتیجه: رویایی که به دهه ۲۰۳۰ موکول شد

در مجموع، نظر غالب کارشناسان این است که مراکز داده فضایی، دست‌کم تا دهه ۲۰۳۰ میلادی به یک تجارت تأثیرگذار تبدیل نخواهند شد. این بحث برای فعالان ایرانی حوزه فناوری و هوش مصنوعی نیز قابل تأمل است؛ چرا که آینده زیرساخت‌های پردازشی جهان می‌تواند بر دسترسی و هزینه‌های فناوری در کشورمان نیز اثر بگذارد. تا آن زمان، هیاهوی بازارهای مالی ممکن است بر پایه وعده‌هایی باشد که هنوز راه درازی تا واقعیت دارند.