شکایت ناشران بزرگ از گوگل: استفاده غیرمجاز از کتاب‌ها برای آموزش هوش مصنوعی Gemini

چندین ناشر و نویسنده بین‌المللی از جمله هاچت (Hachette)، سِنگِیج (Cengage) و الزویر (Elsevier) به همراه نویسنده مشهور اسکات تارو (Scott Turow)، شکایتی دسته‌جمعی علیه گوگل تنظیم کرده‌اند. آن‌ها ادعا می‌کنند که این غول فناوری از آثار تحت کپی‌رایت آن‌ها برای آموزش پلتفرم هوش مصنوعی خود، Gemini، بدون کسب مجوز استفاده کرده است. این خبر بر اساس گزارش اخیر TechCrunch منتشر شده و موج جدیدی از چالش‌های حقوقی پیرامون داده‌های آموزشی هوش مصنوعی را نشان می‌دهد.

جزئیات شکایت: از حذف اطلاعات کپی‌رایت تا سواستفاده از Google Books

در این دادخواست که به دادگاه فدرال ناحیه جنوبی نیویورک ارائه شده، شاکیان گوگل را متهم کرده‌اند که آگاهانه اطلاعات کپی‌رایت را از آثار حذف یا تغییر داده تا آموزش مدل‌های Gemini را با «مطالب سرقت‌شده» مخفی نگه دارد. ناشران همچنین به رابطه طولانی‌مدت خود با گوگل اشاره کرده‌اند: آن‌ها سال‌هاست که نسخه‌هایی از کتاب‌های خود را در اختیار گوگل قرار می‌دهند تا از طریق سرویس Google Books قابل جستجو باشند، اما تأکید دارند که این مجوز تنها برای نمایش بخش‌های کوتاه از کتاب‌ها صادر شده و هرگز شامل استفاده برای آموزش هوش مصنوعی نمی‌شده است. به گفته شاکیان، گوگل از نسخه‌های دیجیتال همین کتاب‌ها و همچنین کتاب‌های بارگذاری‌شده در فروشگاه Google Play برای آموزش Gemini بهره برده است.

موج شکایت‌ها علیه شرکت‌های هوش مصنوعی؛ از Anthropic تا OpenAI

این پرونده تنها یکی از ده‌ها شکایت مشابه است که نویسندگان، ناشران و دارندگان کپی‌رایت علیه شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی از جمله گوگل، متا، OpenAI و انتروپیک (Anthropic) مطرح کرده‌اند. در برخی از این پرونده‌ها، دادگاه‌ها به نفع شرکت‌های فناوری رأی داده‌اند؛ برای مثال دو دادگاه در کالیفرنیا استفاده از آثار دارای کپی‌رایت برای آموزش هوش مصنوعی را «استفاده منصفانه (Fair Use)» تشخیص دادند. اما در مقابل، انتروپیک به دلیل استفاده غیرقانونی از کتاب‌ها، به پرداخت ۱.۵ میلیارد دلار جریمه محکوم شد که بزرگ‌ترین پرداخت در تاریخ قانون کپی‌رایت آمریکا محسوب می‌شود. این جریمه نشان می‌دهد که رویه قضایی در این زمینه هنوز یکدست نیست و هر پرونده می‌تواند نتیجه متفاوتی داشته باشد.

ابعاد تازه در پرونده گوگل: سند داخلی و احتمال جریمه‌های سنگین

یکی از نکات جالب در شکایت اخیر، استناد شاکیان به یک سند داخلی گوگل است که نشان می‌دهد این شرکت از مدت‌ها پیش می‌دانسته استفاده از کتاب‌های تحت کپی‌رایت برای آموزش هوش مصنوعی می‌تواند «بسیار مشکل‌ساز» شود و حتی به «جریمه‌های احتمالی ۱۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلاری» بینجامد. این سند می‌تواند به استدلال شاکیان مبنی بر آگاهانه بودن تخلف گوگل کمک کند. گوگل هنوز به درخواست اظهارنظر در این باره پاسخ نداده است.

چرا این پرونده برای کاربران ایرانی اهمیت دارد؟

در شرایطی که دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی در ایران با محدودیت‌هایی روبروست، اخبار حقوقی مرتبط با توسعه این فناوری‌ها می‌تواند تأثیر مستقیم بر آینده سرویس‌های در دسترس ما داشته باشد. اگر دادگاه‌ها به نفع ناشران رأی دهند، شرکت‌های فناوری مجبور خواهند شد برای داده‌های آموزشی هزینه بپردازند یا دسترسی به آثار را محدود کنند. این امر می‌تواند به افزایش هزینه‌ها و حتی انحصار بیشتر در اختیار شرکت‌های بزرگ منجر شود. از سوی دیگر، این پرونده یادآور می‌شود که مسائل کپی‌رایت در فضای دیجیتال مرز نمی‌شناسد و پدیدآورندگان ایرانی نیز باید نسبت به حقوق آثار خود در پلتفرم‌های جهانی آگاه باشند.

این پرونده در ماه‌های آینده به دقت زیر ذره‌بین فعالان حوزه فناوری و حقوق خواهد بود و می‌تواند مسیر قانون‌گذاری و رویه قضایی در مورد هوش مصنوعی را شکل دهد.