اوبر و تغییر مسیر بزرگ: از تاکسی‌های اینترنتی تا رزرو هتل و خودروهای خودران

تا همین اواخر، بیشتر کاربران اوبر را با دو سرویس اصلی می‌شناختند: حمل‌ونقل شهری (ride-hailing) و تحویل غذا (Uber Eats). اما این شرکت آمریکایی در یک سال گذشته آرام و پیوسته مرزهای کسب‌وکار خود را گسترش داده است. بر اساس مصاحبه‌ای که نشریه تخصصی تک‌کرانچ با «ساچین کانسال»، مدیر ارشد محصول اوبر انجام داده، حالا کاربران می‌توانند از طریق اپلیکیشن اوبر هتل رزرو کنند (با همکاری اکسپدیا)، قایق کرایه بگیرند (در اروپا) و حتی از فروشگاه‌های محلی کالاهای دلخواه خود را سفارش دهند. این تغییرات، اوبر را به یک پلتفرم جامع سفر (Travel Platform) نزدیک‌تر کرده است.

سفر؛ پایه سوم کسب‌وکار اوبر

کانسال در این گفت‌وگو توضیح می‌دهد که چطور مفهوم «سفر» به یک ستون اصلی در استراتژی اوبر تبدیل شده است. او می‌گوید: «هر سال ۱.۵ میلیارد سفر در پلتفرم ما خارج از شهر محل زندگی کاربر انجام می‌شود. پس منطقی بود که روی این نیاز سرمایه‌گذاری کنیم.» به همین دلیل، اوبر با اکسپدیا همکاری نزدیکی را آغاز کرده تا کاربران بتوانند مستقیماً در اپلیکیشن، هتل رزرو کنند. اعضای برنامه اشتراکی Uber One هم از بازگشت ۱۰ درصدی هزینه رزرو به صورت اعتبار (Uber Credits) بهره‌مند می‌شوند که می‌توانند از آن برای سفرهای درون‌شهری یا سفارش غذا استفاده کنند.

این شرکت حتی سرویس «برای من خرید کن» (shop for me) را راه‌اندازی کرده که به کاربران اجازه می‌دهد از فروشگاه‌های محلی که در Uber Eats حضور ندارند، خرید کنند. چنین قابلیت‌هایی نشان می‌دهند که اوبر دیگر خود را محدود به جابه‌جایی مسافر یا پیک غذا نمی‌بیند و می‌خواهد بخشی از کل زنجیره سفر مشتری باشد.

خدمات مالی و عضویت اشتراکی

اوبر در کنار خدمات سفری، به فکر ارائه محصولات مالی هم افتاده است. رانندگان و پیک‌های این پلتفرم اکنون کارتی به نام Uber Pro Card دارند که مانند یک کارت نقدی عمل می‌کند و می‌توانند درآمدشان را به آن منتقل کنند. به گفته کانسال، این شرکت در حال آزمایش محصولات مالی برای فروشندگان نیز هست، اما فعلاً برنامه‌ای برای عرضه خدماتی مثل «هم‌اکنون بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) به مصرف‌کنندگان عادی ندارد. او تأکید می‌کند: «ما نمی‌خواهیم همه‌چیز برای همه‌کس باشیم. استراتژی ما همکاری با متخصصان هر حوزه است.»

در همین راستا، برنامه اشتراکی Uber One که هم‌اکنون ۵۱ میلیون عضو دارد، نشان داده که می‌تواند مؤثر باشد. بر اساس داده‌های داخلی اوبر، اعضای این برنامه نه‌تنها تعداد دفعات استفاده از سرویس مورد علاقه خود را افزایش می‌دهند، بلکه به سمت سرویس‌های دیگر هم کشیده می‌شوند؛ مثلاً کاربران بخش حمل‌ونقل به تدریج از تحویل غذا هم استفاده می‌کنند.

رابطه پیچیده با ویمو و آزمایشگاه خودروهای خودران (AV Labs)

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های مصاحبه، بحث درباره همکاری و هم‌زمان رقابت اوبر با شرکت خودروساز خودران ویمو (Waymo) است. اوبر و ویمو در شهرهای آستین و آتلانتا با صدها خودروی خودران همکاری موفقی دارند، اما در فینیکس، پروژه آزمایشی خود را متوقف کردند. کانسال می‌گوید: «ویمو شریک عالی ماست، اما در بسیاری از شهرها رقیب هم محسوب می‌شود. ما نمی‌خواهیم تأمین‌کننده فناوری خودران سطح ۴ (L4) باشیم، بلکه هدفمان ایجاد مسیرهایی است که بتوانیم با چندین شریک کار کنیم.» این استراتژی «شبکه هیبریدی» به اوبر کمک می‌کند تا تعادل بین رانندگان انسانی و خودروهای خودران را در یک شهر حفظ کند.

از سوی دیگر، اوبر واحد جدیدی به نام AV Labs راه‌اندازی کرده است که صدها خودروی مجهز به حسگر را از طریق شرکای ناوگان خود به کار می‌گیرد. این خودروها میلیون‌ها کیلومتر داده رانندگی جمع‌آوری می‌کنند و به حل مسئله «لبه‌های نادر» (edge cases) در فناوری خودران کمک می‌شود. کانسال معتقد است که دانش عملیاتی اوبر – مثل نحوه مدیریت ۲۵ میلیون شیء گمشده در سال – می‌تواند برای شرکت‌های خودران بسیار ارزشمند باشد.

هوش مصنوعی در خدمت رانندگان و مسافران

هوش مصنوعی هم بی‌سروصدا وارد اپلیکیشن اوبر شده است. یک دستیار هوشمند برای رانندگان (Earner Assistant) وجود دارد که با تحلیل داده‌ها، بهترین مناطق برای کسب درآمد بیشتر را پیشنهاد می‌دهد. در بخش سفارش غذا، یک دستیار سبد خرید (Grocery Cart Assistant) به کمک کاربر آمده تا فقط با گفتن چند کلمه، لیست خرید را آماده کند. حتی مسافران می‌توانند با فرمان صوتی، یک سفر کامل را با جزئیات دقیق (مثلاً تعداد چمدان‌ها و همراهان) درخواست کنند.

کانسال به آینده‌ای اشاره می‌کند که یک عامل هوشمند (AI Agent) می‌تواند کل برنامه‌ریزی سفر کاربر را انجام دهد، اما تأکید دارد که هنوز تاریخ دقیقی برای این قابلیت اعلام نمی‌شود: «نمی‌خواهیم صرفاً یک چک‌باکس را علامت بزنیم و عاملی ارائه دهیم که درست کار نکند.»

درس‌هایی برای فناوری ایران

حرکت اوبر به سمت یک پلتفرم یکپارچه سفر، حاوی نکات مهمی برای استارتاپ‌های ایرانی فعال در حوزه حمل‌ونقل و خدمات آنلاین است. شرکت‌هایی مانند اسنپ و تپسی هم‌اکنون به خدمات متنوعی ورود کرده‌اند، اما تجربه اوبر نشان می‌دهد که تمرکز روی یک محور اصلی (مثل سفر) و ایجاد هم‌افزایی میان سرویس‌ها، می‌تواند ارزش بیشتری برای کاربران ایجاد کند. همچنین، همکاری با متخصصان هر حوزه به جای تقلید از مدل «سوپراپ همه‌کاره» و استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی برای بهبود تجربه کاربری، از جمله روندهایی است که باید جدی گرفته شوند.

اوبر در حال ورود به دوران جدیدی است؛ دورانی که دیگر فقط یک اپ تاکسی اینترنتی نیست، بلکه راهنمای سفر هوشمندی است که با تکیه بر داده‌ها و فناوری، سفر را برای کاربرانش شخصی‌سازی می‌کند. باید دید واکنش بازار و رقبا به این تحول چه خواهد بود.