Current AI؛ پروژه‌ای برای ساخت اینترنت هوش مصنوعی رایگان و همگانی

در حالی که سیستم‌های هوش مصنوعی امروزی از شرکت‌هایی مانند OpenAI، Google و Anthropic تحت مالکیت خصوصی هستند، یک سازمان غیرانتفاعی به نام Current AI به دنبال ساخت یک جایگزین عمومی و باز است؛ چیزی شبیه به وب جهان‌گستر (World Wide Web) که برای همه در دسترس و رایگان باشد.

بر اساس گزارش TechCrunch، این سازمان که در فوریه ۲۰۲۵ توسط مارتین تیزن تأسیس شد، با رویکردی متفاوت به میدان آمده است: «اگر هوش مصنوعی واقعاً فناوری تحول‌آفرینی است و قرار است همه جنبه‌های زندگی را تغییر دهد، باید یک گزینه عمومی هم وجود داشته باشد،» آیاه بدیر، مدیرعامل Current AI، در مصاحبه‌ای گفت.

هدف اصلی Current AI این است که مانع از جا ماندن زبان‌ها و فرهنگ‌هایی شود که در مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی غایب هستند. در حال حاضر نیمی از زبان‌های گفتاری جهان در خطر انقراض قرار دارند و از آنجا که بیشترین سرمایه‌گذاری‌ها بر روی زبان انگلیسی متمرکز است، حجم عظیمی از زبان‌ها، فرهنگ‌ها و جوامع نادیده گرفته می‌شوند.

از کشاورز هندی تا قبایل آمازون

یکی از نمونه‌های عملی این تلاش، پروژه‌ای در هند است. Current AI با همکاری بخش هوش مصنوعی زبانی دولت هند (Bhashini) دستگاهی کوچک و آفلاین به نام Suno Sutra (به معنای «وقایع شنیداری») ساخته که از ۲۲ زبان هندی پشتیبانی می‌کند و برای کار کردن نیازی به اینترنت ندارد. این دستگاه به صورت متن‌باز (Open Source) عرضه شده تا جوامع توسعه‌دهنده بتوانند روی آن کار کنند.

بدیر در این باره می‌گوید: «شرکت‌های بزرگ فناوری مدل‌های چندزبانه می‌سازند اما هدفشان گسترش بازار است، بدون توجه به رضایت یا زمینه فرهنگی. برای زبان‌های بومی، گاهی ترجمه‌های مذهبی مبلغان مسیحی به عنوان داده آموزشی استفاده می‌شود، پیش از آنکه خود جوامع قوانینی برای آن تعیین کرده باشند.»

به گفته او، زبان فقط وسیله ارتباط نیست؛ بلکه دانش، سنت، حافظه و هویت را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند. وقتی یک فناوری نتواند به زبان شما صحبت کند، قادر به حفظ فرهنگ شما هم نخواهد بود.

Current AI در دور اول اعطای کمک‌های مالی، ۳.۲ میلیون دلار بین چهار سازمان توزیع کرده است: پروژه‌ای در کنیا برای ساخت مجموعه داده‌های هوش مصنوعی به بیش از ۵۰ زبان آفریقایی در حوزه سلامت، کشاورزی و آموزش؛ موسسه‌ای در لبنان برای دیجیتالی کردن میراث فرهنگی عربی با پایگاه‌های داده‌ای که تحت کنترل خود جوامع باشد؛ ابزارهای آفلاین هوش مصنوعی برای جوامع بومی آمازون در برزیل با حفظ داده‌ها در قلمرو آنها؛ و در کنیا، توسعه ابزارهای حسابرسی برای پاسخگویی سیستم‌های هوش مصنوعی در سراسر آفریقا.

مالکیت داده؛ نه به سیلیکون ولی

یکی از اصول کلیدی Current AI این است که مالکیت داده‌ها نباید در دست شرکت‌های فناوری سیلیکون ولی باشد. بدیر تأکید می‌کند: «مدل‌ها و داده‌ها باید به صورت محلی ذخیره شوند و قبل از هر اقدامی، متخصصان جامعه محلی مشارکت داده شوند. حتی پروتکل‌های رضایت‌سنجی به گونه‌ای طراحی شده که جوامع بتوانند فرایند را در هر نقطه متوقف کنند.»

او می‌افزاید: «مقیاس همیشه معیار نیست. این پارادایم غول‌های فناوری است. شاید یک ریش‌سفید بومی در آمازون با استفاده از ابزاری که در کنیا ساخته شده بتواند دانش زیست‌بومی را به زبان خودش به نسل بعد منتقل کند.»

چت‌باتی به نام Alpha Chat

اوایل این ماه در ژنو، Current AI از یک چت‌بات متن‌باز به نام Alpha Chat رونمایی کرد که در عرض تنها هفت هفته با همکاری ده سازمان از جمله Hugging Face، Mozilla و MIT Media Lab ساخته شد. هر کدام از این سازمان‌ها بخشی از پشته فناوری، از مدل زبانی گرفته تا ابزارهای ایمنی و قدرت محاسباتی، را تأمین کردند.

همچنین این سازمان با استارتاپ ژاپنی Sakana AI که در زمینه هوش مصنوعی حاکمیتی (Sovereign AI) فعالیت می‌کند، قراردادی امضا کرده تا یک پشته متن‌باز مشترک برای پشتیبانی از زبان و فرهنگ ژاپنی و همچنین جوامع جنوب جهانی (Global South) که سیستم‌های هوش مصنوعی غالب آنها را نادیده گرفته‌اند، بسازند.

درس‌هایی برای ایران

برای کاربران ایرانی، این رویکرد می‌تواند الهام‌بخش باشد. ایران با تنوع زبانی و فرهنگی گسترده – از فارسی و کردی گرفته تا ترکی آذری و بلوچی – با چالش‌های مشابهی روبروست. مدل‌های بزرگ اغلب به دلیل نبود داده‌های کافی یا توجه تجاری، زبان‌های محلی را نادیده می‌گیرند. پروژه‌هایی مانند Current AI نشان می‌دهند که با سرمایه‌گذاری محدود اما هدفمند و با اولویت‌دادن به مالکیت جامعه، می‌توان ابزارهایی ساخت که فرهنگ و زبان را حفظ کنند.

Current AI با بودجه‌ای که دولت فرانسه با ۱۰۰ میلیون دلار بذر آن را کاشت و با مشارکت بنیادهایی چون فورد و مک‌آرتور و شرکت‌هایی مانند DeepMind و Salesforce به ۴۰۰ میلیون دلار رسیده، نشان داده که «تأمین‌کنندگان مالی» آنها سرمایه‌گذار نیستند؛ بلکه حامیانی هستند که به دنبال سود مالی نیستند.

در نهایت، چشم‌انداز Current AI این است که هوش مصنوعی به جای آنکه ابزاری برای سودآوری عده‌ای معدود باشد، مانند وب جهان‌گستر به زیرساختی عمومی تبدیل شود که همه، فارغ از زبان و فرهنگ، بتوانند از آن بهره ببرند.