OpenAI به دستور دولت آمریکا، دسترسی به GPT-5.6 را محدود کرد
فشار کاخ سفید بر شرکتهای هوش مصنوعی شدت گرفته است. در تازهترین مورد، OpenAI اعلام کرد که مدل جدید و قدرتمند GPT-5.6 را تنها در اختیار گروه کوچکی از شرکای مورد اعتماد قرار میدهد. این تصمیم نگرانیها درباره کنترل دولتی و تأثیر آن بر کاربران جهانی، از جمله ایرانیها، را افزایش داده است.
شرکت OpenAI روز جمعه اعلام کرد که به درخواست دولت آمریکا، انتشار عمومی جدیدترین مدلهای هوش مصنوعی خود با نام GPT-5.6 را به یک "گروه کوچک از شرکای مورد اعتماد" محدود کرده است. این مجموعه شامل سه مدل Sol (قدرتمندترین)، Terra (متوازن برای استفاده روزمره) و Luna (سریع و کمهزینه) میشود که همگی فعلاً در اختیار شرکایی قرار میگیرند که نامشان با دولت به اشتراک گذاشته شده است.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که دولت ترامپ فشار بر شرکتهای هوش مصنوعی را افزایش داده است. پیشتر، شرکت Anthropic پس از انتشار مدل قدرتمند Fable 5، به دستور دولت مجبور شد دسترسی اتباع خارجی را قطع کند و در نهایت مدل را بهطور کامل از دسترس خارج کند. این روند بحثهایی را درباره میزان اختیارات دولت در کنترل مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی دامن زده است.
دین بال، مشاور سابق هوش مصنوعی کاخ سفید و کارمند جدید OpenAI، هشدار میدهد که فرمان اجرایی اخیر ترامپ — که از برخی شرکتها میخواهد مدلهای خود را تا ۳۰ روز قبل از انتشار برای بررسی دولتی ارائه دهند — عملاً به یک نظام صدور مجوز اجباری تبدیل شده است. او معتقد است فقدان استانداردهای شفاف ایمنی میتواند به تأخیرهای بیپایان در انتشار منجر شود و علاوه بر کمک به چین در رقابت هوش مصنوعی، میلیاردها دلار سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی را نیز به خطر بیندازد.
OpenAI اگرچه این بار با درخواست دولت همراهی کرده، اما نارضایتی خود را پنهان نکرده است. این شرکت در بیانیهای اعلام کرد: "ما معتقد نیستیم که این نوع فرآیند دسترسی دولتی باید به رویهای بلندمدت تبدیل شود. این کار بهترین ابزارها را از کاربران، توسعهدهندگان، سازمانها، مدافعان سایبری و شرکای جهانی که به آنها نیاز دارند، دریغ میکند."
مدل GPT-5.6 با قابلیتهای پیشرفته در کدنویسی، زیستشناسی و امنیت سایبری معرفی شده است. مدل Sol دارای دو حالت استدلالی "max" و "ultra" است که از زیرعاملهای هماهنگ برای حل مسائل پیچیده استفاده میکند. بنچمارکها نشان میدهند که این مدل در وظایف کدنویسی اندکی از Claude Mythos 5 آنتروپیک بهتر عمل میکند، آن هم با مصرف یکسوم توکنهای خروجی.
برای رفع نگرانیهای ایمنی، OpenAI میگوید Sol به قویترین لایه امنیتی مجهز است و در برابر حملات خصمانه مقاومسازی شده. همچنین بهجای تکیه بر فیلترهای جداگانه، سازوکارهای ایمنی مستقیماً در رفتار اصلی مدل تعبیه شدهاند تا از بروز مشکلاتی مانند آنچه برای Fable 5 پیش آمد جلوگیری شود — جایی که سیستم طبقهبندی محتوا، درخواستهای پرخطر را به مدلهای قدیمیتر هدایت میکرد و منجر به مثبت کاذب و واکنش منفی کاربران شد.
قیمتگذاری مدلهای GPT-5.6 بهصورت پلکانی است: Sol به ازای هر میلیون توکن ورودی ۵ دلار و خروجی ۳۰ دلار هزینه دارد، Terra نصف این قیمت و Luna نیز ۱ دلار برای ورودی و ۶ دلار برای خروجی. همچنین OpenAI ذخیرهسازی پرامپت را بهبود بخشیده تا هزینه پرامپتهای تکراری کاهش یابد.
OpenAI اعلام کرده که این محدودیت موقتی است و قصد دارد در هفتههای آینده دسترسی به این مدلها را برای کاربران ChatGPT، Codex و API گسترش دهد. با این حال، این رویداد پرسشهای جدی درباره آینده کنترل دولتی بر فناوریهای پیشرفته مطرح میکند. در ماههای اخیر، دولت آمریکا با صدور فرمانهای اجرایی، نظارت خود را بر مدلهای هوش مصنوعی مرزی افزایش داده است. منتقدان هشدار میدهند چنین محدودیتهایی میتواند به بهانه امنیت ملی، به ابزاری برای کنترل جریان اطلاعات و حفظ برتری فناوری تبدیل شود. برای کشورهایی مانند ایران که بهدلیل تحریمها با محدودیتهای دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی مواجه هستند، چنین روندهایی میتواند شکاف دیجیتال را عمیقتر کرده و فرصتهای نوآوری را محدود کند.
نکته جالبتوجه این است که OpenAI مدعی شده مدل جدید در دفاع سایبری بهتر از حملات سایبری عمل میکند. این شرکت تلاش کرده تا با شفافسازی درباره سازوکارهای ایمنی، اعتماد کاربران و دولت را جلب کند. اما پرسش اصلی این است: آیا واقعاً میتوان به یک شرکت خصوصی اعتماد کرد که منافع عمومی را بر منافع تجاری ترجیح دهد؟
بر اساس گزارش TechCrunch، این نخستین باری نیست که چنین محدودیتهایی اعمال میشود و احتمالاً آخرین بار هم نخواهد بود. بهنظر میرسد دولت آمریکا با بهانه امنیت ملی، مسیر را برای انحصار و سانسور فناوری هموار میکند.