هشدار سرمایه‌گذار برجسته: ثروت هوش مصنوعی باید بازتوزیع شود

نیل رایمر، یکی از بنیانگذاران شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Index Ventures، در اظهارنظری که بازتاب گسترده‌ای داشته، گفته است که ثروت بی‌سابقه‌ای که هوش مصنوعی در سیلیکون‌ولی ایجاد می‌کند، ناگزیر بازتوزیع خواهد شد. به گزارش TechCrunch، او در جشنواره فناوری آتن گفت: «احساس قوی دارم که نوعی بازتوزیع اتفاق خواهد افتاد؛ یا داوطلبانه یا اجباری، اما رخ می‌دهد و امیدوارم داوطلبانه باشد.» رایمر که خود از ذی‌نفعان این موج ثروت است، از رهبران فناوری می‌خواهد که نقش پیشرو در این مسیر ایفا کنند.

زمینه: ثروت‌های نجومی هوش مصنوعی

شرکت Index Ventures که رایمر در سال 1996 در تأسیس آن نقش داشت، یکی از موفق‌ترین شرکت‌های سرمایه‌گذاری در سه دهه اخیر است. این شرکت تاکنون حدود ۱۵ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران خارجی جذب کرده و تنها در سال گذشته از عرضه‌های اولیه سهام Figma و خریداری Wiz توسط گوگل، حدود ۹ میلیارد دلار بازدهی داشته است. رایمر از سال ۲۰۲۱ از سرمایه‌گذاری روزمره فاصله گرفته و اکنون بخشی از تمرکز خود را به فعالیت‌های خیریه معطوف کرده است، از جمله حضور در هیئت مدیره سازمان دیده‌بان حقوق بشر و حمایت از کارآفرینی در بازارهای نوظهور.

کاهش خیریه داوطلبانه در میان میلیاردرهای فناوری

اظهارات رایمر در حالی مطرح می‌شود که نشانه‌های افول فرهنگ خیریه در میان ثروتمندترین افراد فناوری آشکار است. بر اساس گزارش نیویورک تایمز، تعداد خانواده‌هایی که به تعهد بخشش (The Giving Pledge) – طرحی که وارن بافت و بیل گیتس در سال ۲۰۱۰ برای تشویق میلیاردرها به اختصاص نیمی از ثروت‌شان به امور خیریه راه انداختند – پیوسته‌اند، به شدت کاهش یافته است: از ۱۱۳ خانواده در پنج سال اول به تنها ۴ خانواده در کل سال ۲۰۲۴. ایلان ماسک، ثروتمندترین فرد جهان، حتی گفته است که «شرکت‌هایش همان خیریه هستند.»

این روند فراتر از این تعهد است. بر اساس داده‌های Stanford Social Innovation Review، کمک‌های خیریه در آمریکا در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۵۹۲.۵ میلیارد دلار رسید، اما تعداد آمریکایی‌هایی که واقعاً کمک می‌کنند، پنج سال متوالی کاهش یافته و تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۵ درصد افت داشته است. حتی در میان خانوارهای مرفه نیز نرخ مشارکت از ۹۰ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۸۱ درصد در سال گذشته رسیده است.

کارمندان هوش مصنوعی: از خیریه تا سرمایه‌گذاری فرشته

حتی در میان کارمندان شرکت‌های هوش مصنوعی مانند Anthropic (که Index Ventures در آن سرمایه‌گذاری کرده)، گرایش به خیریه کم‌رنگ است. یک برنامه‌ریز مالی به Business Insider گفت که بیشتر مشتریانش که کارمند Anthropic هستند، به جای برنامه‌ریزی برای امور خیریه، بر سرمایه‌گذاری فرشته (angel investing) یا تأسیس شرکت خود تمرکز کرده‌اند. این در حالی است که Anthropic خود تا ۲۵ درصد از سهام کارمندان را برای کمک‌های خیریه متناسب‌سازی می‌کند.

تلاش‌های قانونی برای بازتوزیع ثروت

خلأ کمک‌های داوطلبانه، زمینه را برای اقدامات قانونی فراهم کرده است. رأی‌دهندگان کالیفرنیا امسال درباره مالیات ۵ درصدی یک‌باره بر ثروت میلیاردرها تصمیم می‌گیرند. برخی بنیانگذاران گوگل مانند سرگی برین و لری پیج پیشتر اقامتگاه اصلی خود را به فلوریدا منتقل کرده‌اند تا از این مالیات در امان بمانند. همچنین OpenAI ظاهراً در حال بررسی عرضه سهام خود در سال ۲۰۲۷ است که برخی معتقدند یکی از دلایل آن، دور زدن این مالیات بر اساس ارزش دارایی‌های جهانی در پایان سال جاری میلادی است.

از سوی دیگر، OpenAI پیشنهاد واگذاری ۵ درصد سهام خود به دولت فدرال را مطرح کرده که سم آلتمن، مدیرعامل آن، آن را راهی برای سهیم کردن عموم در منافع هوش مصنوعی می‌داند، اما منتقدان آن را تلاشی برای خرید نفوذ سیاسی می‌بینند. یکی از سرمایه‌گذاران کهنه‌کار، رولوف بوتا، در این باره با طعنه گفته: «خطرناک‌ترین کلمات دنیا این است: "من از طرف دولتم و برای کمک آمده‌ام."»

تمرکز ثروت در بالاترین سطوح تاریخ

آمارها از تمرکز بی‌سابقه ثروت حکایت دارد. ایلان ماسک پس از عرضه اولیه سهام SpaceX ماه گذشته، با ثروتی بیش از ۱ تریلیون دلار، نخستین فردی است که به این مرز رسیده است. مجله فوربس تنها در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶ خود، ۴۵ میلیاردر جدید هوش مصنوعی را شناسایی کرد که مجموع ثروت‌شان ۲.۹ تریلیون دلار است – آن هم پیش از عرضه سهام Anthropic و OpenAI. طبق گزارش Business Insider، کارمندان این دو شرکت پس از عرضه سهام، مجموعاً ثروتی معادل خرید تقریباً یک‌سوم خانه‌های منطقه سانفرانسیسکو خواهند داشت.

سهم یک درصد بالای خانوارهای آمریکایی از کل ثروت در سه‌ماهه سوم سال گذشته به رکورد ۳۱.۷ درصد رسید که تقریباً برابر با سهم ۹۰ درصد پایینی است. این رقم اگرچه هنوز به اوج عصر طلایی اول (۴۵ درصد در سال ۱۹۱۶) نرسیده، اما در بالاترین سطوح، تصویر متفاوت است. اقتصاددان برجسته، گابریل زوکمان، محاسبه کرده که در اوج عصر طلایی (حدود ۱۹۱۰)، ثروت چهار خانواده بزرگ آمریکا معادل ۴ درصد تولید ناخالص داخلی بود؛ امروز ۱۹ خانوار در همان جایگاه، ۱۴ درصد از تولید ناخالص داخلی را در اختیار دارند.

درس‌هایی از تاریخ: از «انجیل ثروت» تا مالیات بر ثروتمندان

تاریخ نشان می‌دهد که دو مسیر داوطلبانه و اجباری پیش روی ثروتمندان است. در سال ۱۸۸۹، اندرو کارنگی، سرمایه‌دار فولاد، مقاله‌ای با عنوان «انجیل ثروت» منتشر کرد و در آن استدلال نمود که ثروتمندان باید دارایی خود را در طول عمرشان برای منافع عمومی هزینه کنند و «مردن در حالی که ثروتمند هستید، مایه شرمساری است.» این مقاله مبنای فکری خیریه مدرن و بعدها طرح «تعهد بخشش» شد.

اما این مسیر داوطلبانه دیری نپایید. در دهه ۱۹۳۰، سناتور هیوئی لانگ با برنامه «ثروت را تقسیم کنید» خواستار مالیات‌های سنگین بر ثروتمندان برای تأمین درآمد تضمینی برای همه آمریکایی‌ها شد. فرانکلین روزولت، برای حفظ حمایت طبقه کارگر، مالیات بر درآمد ثروتمندان را تا ۷۹ درصد افزایش داد – نمونه‌ای روشن از بازتوزیع اجباری هنگامی که اقدامات داوطلبانه نتوانسته بود فشارهای موجود را مهار کند.

نگرانی از «مرکز اخلاقی» شرکت‌های فناوری

رایمر که از دوران دانشجویی در استنفورد شاهد بوده که چگونه استیو جابز و بنیانگذاران اپل به عنوان «قهرمان» شناخته می‌شدند، اکنون از شنیدن صحبت‌های فرزندانش درباره برخی شرکت‌های فناوری نگران است: «آن‌ها مثل نسل قبلی که درباره پیمانکاران دفاعی یا تولیدکنندگان سیگار صحبت می‌کردند، حرف می‌زنند.» او نگران از دست رفتن «مرکز اخلاقی» این شرکت‌ها است.

منتقدان ممکن است اشاره کنند که رایمر خود از ذی‌نفعان مستقیم این ثروت است، اما او ترجیح می‌دهد همتایانش راه آسان‌تر را انتخاب کنند: بازتوزیع داوطلبانه ثروت، پیش از آنکه تاریخ راه دشوارتر را بر آنان تحمیل کند. در جهانی که شکاف ثروت عمیق‌تر می‌شود و اعتماد به غول‌های فناوری کاهش می‌یابد، این هشدار می‌تواند بیش از یک پیش‌بینی ساده باشد.