نقشه راه ژاپن برای تسخیر دنیای فیزیکی با هوش مصنوعی

جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، هفته گذشته در سفری دو روزه به توکیو، با رهبران صنعتی و فناوری ژاپن دیدار کرد و توافق‌هایی کلیدی به امضا رساند. این سفر که ادامه‌دهنده حضورهای اخیر او در تایوان و کره جنوبی بود، نشان‌دهنده عزم جدی انویدیا برای ورود به عرصه «هوش مصنوعی فیزیکی» و همکاری با ژاپن به عنوان یکی از پیشروان صنعت تولید است.

به گزارش وبسایت تک‌کرانچ، هوانگ پس از این سفر با مجموعه‌ای از قراردادها توکیو را ترک کرد که کل اکوسیستم فناوری ژاپن را در بر می‌گیرد: یک کارخانه ملی هوش مصنوعی، همکاری با شرکت‌های رباتیک پیشرو، و توافق با تأمین‌کنندگان مواد تراشه برای نسل بعدی پردازنده‌های هوش مصنوعی.

پروژه «نوئترا»؛ خودکفایی دیجیتال ژاپن

دولت ژاپن با گردهم آوردن حدود ۴۴ شرکت داخلی از جمله سافت‌بنک، سونی و هوندا، پروژه‌ای به نام «نوئترا» (Noetra) را کلید زده است. این پروژه یک کارخانه عظیم هوش مصنوعی مبتنی بر تراشه‌های نسل آینده انویدیا (Vera Rubin) خواهد بود که قرار است تا سال ۲۰۲۸ راه‌اندازی شود. هدف، ساخت مدل‌های پایه‌ای (foundation models) برای هوش مصنوعی فیزیکی است که بتواند ربات‌ها، خودروها و خطوط تولید را هدایت کند. توکیو متعهد شده است طی پنج سال حدود ۶.۲ میلیارد دلار در این پروژه سرمایه‌گذاری کند.

برنامه نوئترا در سه مرحله اجرا می‌شود: ابتدا یک مدل استدلالی با تمرکز بر زبان ژاپنی تا سال ۲۰۲۶، سپس یک مدل چندوجهی (omni-modal) تا ۲۰۲۸ که متن، تصویر، ویدئو و صوت را پردازش می‌کند، و در نهایت «هوش مصنوعی بومی دنیای واقعی» (Real-world Native AI) تا سال ۲۰۳۰ که مستقیماً برای کنترل ربات‌ها طراحی شده است.

ائتلاف رباتیک ژاپن با مدل‌های «کاسموس»

در همین سفر، شرکت‌های بزرگ رباتیک و تولیدی ژاپن از جمله فانوک، یاسکاوا، کاوازاکی هیوی، هیتاچی، فوجیتسو، و کوبوتا اعلام کردند که بر روی مدل‌های متن‌باز «کاسموس» (Cosmos) انویدیا سرمایه‌گذاری خواهند کرد. نسخه جدیدی از این مدل به نام Cosmos 3 Edge نیز معرفی شد که می‌تواند مستقیماً بر روی تراشه‌های Jetson Thor درون خود ماشین‌ها اجرا شود. این یعنی هوش مصنوعی بدون نیاز به اتصال ابری، در لبه (edge) عمل می‌کند.

هوانگ در بیانیه‌ای گفت: «مرز بعدی هوش مصنوعی در دنیای فیزیکی است و این یک فرصت نسلی برای ژاپن محسوب می‌شود. ژاپن تولید مدرن را اختراع کرد و اکنون می‌تواند آن را برای عصر صنایع هوشمند بازآفرینی کند.»

تویوتا؛ از خودرو تا خط تولید هوشمند

تویوتا نیز که پیشتر در نمایشگاه CES 2025 متعهد به استفاده از پلتفرم Drive انویدیا برای خودروهای نسل بعدی شده بود، همکاری خود را گسترش داد. این خودروساز غول‌پیکر از شبیه‌سازی‌های مبتنی بر انویدیا برای طراحی خطوط تولید استفاده خواهد کرد و سیستم‌های کمک‌راننده پیشرفته (ADAS) را بر روی تراشه‌های این شرکت اجرا می‌کند.

چرا این خبرها مهم است؟

ژاپن با بحران کاهش نیروی کار روبروست و برنامه دارد تا سال ۲۰۴۰ بیش از ۱۰ میلیون ربات مجهز به هوش مصنوعی را در ۱۸ بخش صنعتی مستقر کند. این طرح عظیم با سرمایه‌گذاری ۶۵ میلیارد دلاری بخش عمومی و خصوصی همراه است. استراتژی بلندپروازانه این کشور که در ماه مارس منتشر شد، تصاحب بیش از ۳۰ درصد بازار جهانی رباتیک هوش مصنوعی (به ارزش حدود ۱۳۳ میلیارد دلار) را تا سال ۲۰۴۰ هدف گرفته است.

از سوی دیگر، ژاپن به دنبال استقلال از زیرساخت‌های هوش مصنوعی آمریکا و چین است. حضور هوانگ در کنار وزیر تجارت و نخست‌وزیر ژاپن در مراسم رونمایی از این طرح‌ها نشان داد که توکیو مصمم است با تکیه بر تراشه‌های آمریکایی، «مغز نرم‌افزاری» خود را بسازد.

پیامدها برای ایران و منطقه

اگرچه ایران با تحریم‌های فناوری دست و پنجه نرم می‌کند، اما روندهای جهانی هوش مصنوعی فیزیکی می‌تواند درس‌های مهمی داشته باشد. سرمایه‌گذاری هدفمند بر روی مدل‌های بومی، توسعه رباتیک در صنایع کلیدی، و همکاری نزدیک میان دولت و بخش خصوصی از جمله راهبردهایی است که می‌تواند در برنامه‌های توسعه فناوری کشور مورد توجه قرار گیرد. همچنین، وابستگی ژاپن به سخت‌افزار خارجی در عین تلاش برای استقلال نرم‌افزاری، الگویی قابل تأمل برای سیاستگذاران ایرانی است.

در نهایت، سفر جنسن هوانگ به توکیو نشان داد که رقابت جهانی برای تسخیر دنیای فیزیکی با هوش مصنوعی به سرعت در حال شکل‌گیری است و ژاپن می‌خواهد در خط مقدم این تحول باشد.